DEBATY

25.09.2017 Czy indyjska mozaika religijna się sprawdziła?

godz. 17.30 FOKUS INDIE
Debata z udziałem: prof. dr hab. Danuty Stasik, prof. dr. hab. Jakuba Wilanowskiego-Hilchena, dr. Michała Panasiuka, dr. hab. Piotra Balcerowicza

Kulturowy obszar Indii, czyli obecnie kraje Azji Południowej – m.in. Indie, Pakistan, Bangladesz – to od tysiącleci niezwykła mozaika języków, kultur, grup etnicznych i religii. Jest to najludniejszy region na ziemi, który zamieszkuje prawie dwa miliardy ludności mówiącej setkami ważniejszych języków i tysiącami pomniejszych, w tym językami spokrewnionymi z językiem polskim. W Azji Południowej koegzystują obok siebie wyznawcy rozmaitych religii, w tym różnych odłamów hinduizmu (ok. 80% populacji), sikhizmu, buddyzmu, dżinizmu. Islam pojawił się w Indiach już w VII wieku, napływali tam wciąż muzułmanie, a Indiami rządzili przez wieki także władcy muzułmańscy, w tym dynastia Wielkich Mogołów. Jak to się więc stało, że przez półtora tysiąclecia nie doszło do ‘islamizacji Indii’, w których muzułmanie stanowią 14% ludności? Czy z racji tak ogromnego zróżnicowania religijnego, etnicznego, kulturowego i językowego Indie skazane są na ciągłe konflikty? Naukowcy z czołowego w Polsce ośrodka zajmującego się Orientem i Azją Południową będą dyskutowali o przenikaniu się na przestrzeni dziejów różnych religii i kultur w Indiach i Pakistanie i o ich koegzystencji. Będą starali się m.in. odpowiedzieć na pytanie, czy multikulturalizm się tam sprawdził. Przybliżą oni również początki muzyki północnoindyjskiej, będącej wynikiem symbiozy kulturowej, oraz genezę znanych indyjskich instrumentów muzycznych. Będzie też mowa o wyłanianiu się istotnych nurtów muzyczno-religijnych – np. kawwali (qawwali), gazale (ghazal), bhadżany (bhajan) – w Indiach i o natchnionych, ‘szalonych’ poetach-mistykach (Kabir, Guru Nanak, Satja Pir i inni), poczynając od średniowiecza aż po współczesność. Czyli po prostu: czy Indie w stylu ‘multi-kulti’ to tykająca bomba?

26.09.2017 Cena kawy

godz. 17.30 FOKUS KOLUMBIA
Debata z udziałem: prof. dr hab. Mirosławy Czerny, dr hab. Bogumiły Lisockiej-Jaegermann, dr. Roberta Łuczaka

Odległa Kolumbia to muzyka, literatura (w tym nagroda Nobla!), ale też i kawa. Kolumbia – obok Brazylii, Wietnamu i Indonezji – należy do czterech krajów produkujących ponad 60% światowej kawy. Z kolei prawie ¾ kawy na świecie jest spożywane w krajach, w których się jej nie uprawia. Skąd się wzięła u nas kawa i jaka jest jej historia? Od kiedy się ją pije i na jakie sposoby? Jaka jest prawdziwa cena kawy – także ta społeczna i polityczna? Popyt na kawę nieustannie wzrasta, a wartość globalnego rynku kawy to ponad 80 miliardów dolarów rocznie. Kawa uzależnia: gospodarka niektórych krajów (Burundi, Honduras, Nikaragua) w dużym stopniu uzależniona jest od eksportu ziaren kawy. Z filiżanki kawy wypijanej w kawiarni producent otrzymuje jedynie 5–25 groszy. Natomiast pracownik plantacji kawy niejednokrotnie zarabia mniej niż cztery złote dziennie. Jego nie stać na kawę. Rynek kawy na świecie jest zdominowany przez 10–15 firm, które kontrolują ponad 90% handlu. Te wielkie korporacje posiadają ogromne wpływy: wpływają na polityków i politykę rządów, doprowadzają do przymusowych przesiedleń ludności, przyczyniają się do korupcji, ubóstwa i bezrobocia. Skutkiem polityki koncernów są masowe migracje do dużych miast, ale też do innych krajów. Świat jest systemem naczyń połączonych: presja ze strony konsumentów także w Polsce, domagających się taniej kawy, skutkuje wysiedleniami, patologiami i migracjami na drugim końcu świata: w Ameryce Środkowej i Afryce. Filiżanka kawy tu daje moc, ale też tam rodzi przemoc. My – konsumenci – także mamy pośredni udział w negatywnych zjawiskach, których skutków sami doświadczamy, w tym masowych migracji. Czy możemy pić kawę z czystym sumieniem? Możemy – jako konsumenci odpowiedzialni. Reakcją na patologie związane z produkcją i handlem kawy jest inicjatywa fair tade – sprawiedliwego handlu. O powyższych problemach, o Kolumbii i Ameryce Środkowej, o rynku kawy, o skutkach społecznych i politycznych handlu kawą, o tym, jak my-konsumenci w Europie nieświadomie wpływamy na życie ludzi na drugim końcu świata, rozmawiają wybitni eksperci.

30.09.2017 Korzenie kultury polskiej

godz. 16.00
Debata z udziałem: prof. dr. hab. Wojciecha Józefa Burszty, Roberta Makłowicza, dr Marzeny Grodzińskiej, dr. hab. Piotra Balcerowicza

Gdzie należy szukać korzeni polskiej kultury? Na ile jest ona trwała, niezmienna i wyjątkowa? Jakie elementy należą od jej ścisłego, niezmiennego i wiecznego jądra, które wyraźnie odróżniałoby się od innych kultur? Co kształtowało polską tożsamość i polskość przez wieki? Czy są jakieś składniki polskiej kultury, które ona przejęła z zewnątrz? Jakie zastosowanie ma średniowieczna zasada, iż „królestwo jednego języka i jednego obyczaju jest słabe i kruche”, do istoty polskości na przestrzeni dziejów? Na te i szereg innych pytań będą szukać odpowiedzi znani eksperci. Będą oni rozmawiać także o tym, w jaki sposób polska tożsamość budowana była na konfrontacji „rodzimości” i „obcości”, w jakim sensie kontakty z innymi kulturami i otwartość albo były uważane za wzbogacające, albo wywoływały lęk i etnocentryczne zamknięcie. W centrum dyskusji pojawią się wzory zarówno kultury chłopskiej, jak kultury wyższej, szlachecko-ziemiańskiej. Skąd się wziął tradycyjny strój szlachcica, jego wyposażenie jeździecko-wojenne czy typowe wyposażenie dworu szlacheckiego? Jak wpływ miały na polską kulturę kontakty ze światem tureckim i orientem, w tym wojny, handel i migracje ludności? Jak kiedyś wyglądała tradycyjna polska kuchnia, a które dobrze znane dania zostały tutaj przywiezione? Jakie potrawy są typowo polskie i jak wzbogacał się polski stół dzięki wymianie ze światem? Znawcy tematyki będą dyskutować także szerzej o historii zjawisk kulturowych i procesach historycznych (zapożyczenia, adaptacje, przetworzenia), ale też obnażać mity z tym związane, w tym przekonanie o rzekomo odwiecznych, „rdzennych” cechach przynależnych pewnej wyobrażonej wspólnocie. Czyli po prostu: skąd się bierze bogactwo narodów i skąd się wzięło bogactwo kultury polskiej?